بررسی تعریب داستان «شاه و کنیزک» مثنوی با تکیه بر الگوی وینی و داربلنه (موردپژوهی مقایسه ترجمه منظوم هاشمی و جواهری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

2 دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

چکیده

مثنوی مولانا در آن سوی مرزهای زبان و فرهنگ فارسی بازتابی گسترده داشته و مخاطبان بسیاری را شیفته خود ساخته است. این اثر فاخر در میان کشورهای عربی نیز از توجه ویژه‌ای برخوردار بوده است. ادبای عرب، در قالب‌های نظم و نثر، به ترجمه و شرح این شاهکار ادبی‌ـ عرفانی پرداخته‌اند که در این میان، ترجمه‌های منظوم دو شاعر معاصر عراقی، عبدالعزیز جواهری و محمد جمال هاشمی، در معرفی مثنوی به مخاطبان عرب نقشی برجسته ایفا کرده است. آشنایی این دو مترجم با چارچوب‌ اندیشه سراینده مثنوی و قرابت فرهنگی دو زبان، فضای روحانی اشعار را در تعریب این اثر نمایان می‌سازد. در مقاله حاضر پس از بیان ویژگی‌های کیفی این دو ترجمه منظوم، برگردان داستان آغازین مثنوی، یعنی «شاه و کنیزک» را با تکیه بر هفت راهبرد ترجمه «وینی» و «داربلنه» مورد ارزیابی قرار دادیم. این بررسی بیانگر آن است که تعریب جواهری به دلیل بهره‌گیری پربسامد از الگوهای ترجمه مستقیم و به طور ویژه ترجمه لغوی، به متن مبدأ نزدیک‌تر‌ است، ضمن آن که وفاداری به متن و رعایت امانت از ویژگی‌های مثبت این ترجمه به شمار می‌آید؛ درحالی که در ترجمه منظوم هاشمی، ساختارهای نحوی و معنایی زبان مقصد بیش‌تر جلوه دارد. این مترجم به جای تعریب دقیق ابیات، به تصریح معانی ضمنی داستان پرداخته است تا درک داستان برای خواننده زبان دوم سهل گردد. در میان راهبردهای هفتگانه ترجمه نیز، همانندسازی و تعدیل، در ترجمه هاشمی بسامد قابل توجهی نسبت به دیگر مراحل دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An analysis of the Arabic translation of ‘The King and the Handmaiden’ in Rumi's Masnavi based on Viney and Adrbelnet’s model (A case study of the poetic translation by Hashemi and Jawaheri)

نویسندگان [English]

  • aliasghar shahbazi 1
  • Mostafa Parsaeipour 2
1 Imam Khomeini International University
2 Imam Khomeini International University
چکیده [English]

Abstract
Rumi's Masnavi has been widely popular outside the Persian culture, having attracted many an audience. The work has been warmly welcomed in Arabic cultures as well. Arabic literary figures have provided several translations of this literary-mystic masterpiece in prose and poetry, among which the poetic translations of two contemporary Arab poets, Abdul Aziz Jawaheri and Mohammad Jamal Hashemi, have served a key role in introducing Masnavi to Arab audience. Translators’ familiarity with Rumi’s philosophy and cultural affinity between the source and target cultures have helped reflect the spiritual atmosphere of the poems in Arabic. Having discussed the qualitative characteristics of these translations, the study has investigated the translations of the first story in Rumi’s Masnavi, The King and the Handmaiden, within the procedures provided by Viney and Darbelnet. The results show that Jawaher’s translation is closer to the original, adopting direct translation procedures, particularly ‘literal translation’, more extensively. Faithfulness to the source text is yet another virtue of this translation. Hashemi has provided a translation which mostly reveal the syntactic and pragmatic elements of the target language, explicating many elements to make the text more accessible to the readers in lieu of literal translation. Among the seven procedures studied, transposition and modulation are significantly more prevalent than others.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Masnavi
  • Arabic translation
  • The King and the Handmaiden
  • Viney and Darbelnet
  • Translation Criticism