ترجمه در زبان و ادبیات عربی
بررسی تعادل زیباشناختی صوری(مورد پژوهی ترجمه جامی از تائیه ابن فارض)

زهرا سلیمی؛ نرگس انصاری؛ عبدالعلی آل بویه لنگرودی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 مهر 1401

https://doi.org/10.22054/rctall.2022.69413.1643

چکیده
  در میان ترجمه انواع متون، ترجمه شعر به سبب ویژگی‌های زیبایی شناسانه خود که همسو با معنا و مفهوم آن است، امری دشوار و نیازمند دقت نظر ویژه است؛ زیرا شعر جنبه‌های متعددی از معنا را به مخاطب القا می‌دهد که به راحتی قابل انتقال به زبان دیگر نیست. بنابراین بررسی اشتراکات و تفاوت‌های اثر منظوم جامی از تائیه ابن فارض در زمینه‌های معنایی، ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
ترجمة اسلوب مبالغة معدول از اسم فاعل در نهج‌البلاغه بر اساس نظریة تغییرات صوری کتفورد (ترجمه شهیدی و فولادوند)

فروغ فرهمند هارمی؛ حسین مهتدی؛ محمدجواد پورعابد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 10 آبان 1401

https://doi.org/10.22054/rctall.2022.69769.1646

چکیده
  اسلوب مبالغه به عنوان یکی از پربسامدترین اسلوب‌های نحوی، با نهفته‌های معنایی فراوان، همواره مورد توجه مترجمان بوده است. بررسی ترجمة این اسلوب در نهج‌البلاغه که کتابی آمیخته با عباراتی فصیح و بلیغ است، اهمیت به‌سزایی دارد، از سوی دیگر نظریة کتفورد به عنوان نظریه‌ای دقیق و موشکافانه در ترجمه، می‌تواند معیار و مقیاس مطلوبی برای ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
کاربرد نقش زبان در دو ترجمه رضا عامری و عطاءالله مهاجرانی از رمان موسم الهجرة إلی الشمال براساس دیدگاه کریستین نورد

علی صیادانی؛ سامان رحیم خانی؛ سمیه آقامحمدی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 آذر 1401

https://doi.org/10.22054/rctall.2022.69695.1645

چکیده
  طی دهه‎های مختلف، زبان و ترجمه ارتباط گسترده و متقابلی با هم داشته و دارند و ترجمه با بهره گیری از علم زبان شناسی و مدنظر قرار دادن بافت‎های زبانی در برقراری ارتباطی پویا و ملموس با مخاطب به پیشرفت‎های بسیاری دست یافته است. کریستین نورد (۱۹۷۷) نظریه پرداز حوزه مطالعات ترجمه با ارائه مولفه‎های الگوی نقش زبانی خاص خود سبب بهبودی ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
تحلیل نقش صورتبندی‌های زبانی و حوزه‌های فرهنگی در ترجمه ترکیب‌های استعاری (از منظر زبان‌شناسی شناختی)

سعداله همایونی؛ مریم فولادی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 04 بهمن 1401

https://doi.org/10.22054/rctall.2023.70653.1652

چکیده
  توجه به محدودیت‌های زمینه‌ای، فرهنگی و شناختی در ترجمه به عنوان یک فرایند چند بُعدی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، بنابراین تحلیل صورتبندی‌های زبانی از این منظر، تاثیر بسزایی در ارتقای کیفیت ترجمه خواهد داشت. از آنجایی‌که ساختارهای شناختی از طریق صورتبندی مقوله‌های مفهومی، محتوای مفهومی مورد نظر را تعیین می‌کنند؛ لذا بررسی ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
تأثیر افق معناییِ مترجم بر متن مقصد در پرتو نظریۀ زیبایی‌شناسی دریافت؛ مطالعۀ موردی سه ترجمه از رمان «موسم الهجرة الی الشمال»

سید مهدی مسبوق؛ سولماز غفاری

دوره 12، شماره 26 ، فروردین 1401، ، صفحه 37-69

https://doi.org/10.22054/rctall.2021.63204.1579

چکیده
  نظریة زیبایی‌شناسی یکی از نظریه‌های مطرح شده در حوزۀ نقد ادبی است که تحت تأثیر مکتب پدیدارشناسی توسط پیروان مکتب کنستانس آلمان به وجود آمد. از آنجا که این نظریه، کانون توجه خود را بر خواننده و دریافت او از اثر متمرکز کرده درپی آن است که تعدد افق‌ها در روند دریافت را براساس استراتژی‌های مترجمان و تأویل‌های آن‌ها در خوانش متن مورد ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
همسنجی ترجمه کنش‌های‌ گفتاری سورة مریم (با تکیه بر ترجمه‌های الهی‌قمشه‌ای، فولادوند، خرمشاهی، صفارزاده و مکارم‌شیرازی)

سودابه ابراهیمی فهرجی؛ روح الله صیادی نژاد؛ علی نجفی ایوکی

دوره 12، شماره 26 ، فروردین 1401، ، صفحه 105-134

https://doi.org/10.22054/rctall.2021.60802.1559

چکیده
  زبان در اصل ترجمه‌ای از تصورات و مفاهیم ذهنی انسان است؛ بنابراین، ارتباط بین زبان و ترجمه، حقیقتی انکارناپذیر است. کاربردشناسی به‌عنوان یکی از زیرشاخه‌های زبان‌شناسی به بررسی پاره‌گفتارها در درون بافت می‌پردازد. کنش‌گفتاری از مهم‌ترین مفاهیم کاربردشناسی است که به ‌نوعی به تحلیل گفتمان مربوط می‌شود؛ از آن روی که گفتمان، سلسله‌ای ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
نقد ترجمة ساخت اطلاعی نشان‌دار در رمان‌های نجیب محفوظ (مطالعة موردی: رمان‌های «الشحاذ» و «الطریق»)

معصومه قنبرنژاد؛ ابراهیم اناری بزچلوئی؛ محمد جرفی؛ احمد امیدعلی

دوره 12، شماره 26 ، فروردین 1401، ، صفحه 195-215

https://doi.org/10.22054/rctall.2022.68947.1634

چکیده
  عدول از چینش واژگانی معمول در هر زبانی، ساخت‌هایی با عنوان ساخت‌های اطلاعی نشان‌دار را رقم می‌زند. ساخت‌های نشان‌دار معانی کاربردشناختی و نقش ارتباطی در گفتمان دارند. از آنجایی‌که ترجمه کنشی ارتباطی است، اهتمام به این ساخت‌ها به‌منظور برقراری تعادل کاربردشناختی و ارتباطی میان گفتمان مبدأ و مقصد ضروری می‌نماید. در این پژوهش ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
نقد و بررسی مؤلفه‌های قالب‌ بسندگی در ترجمۀ کاظم آل‌یاسین از رمان «قلب اللیل» براساس رویکردهای روسی شویتسر و رتسکر

سید مهدی نوری کیذقانی؛ مسعود سلمانی حقیقی؛ ریحانه حسین آبادی

دوره 12، شماره 26 ، فروردین 1401، ، صفحه 269-295

https://doi.org/10.22054/rctall.2022.69861.1648

چکیده
      زبان‌شناسی به مطالعۀ زبان می‌پردازد و نظریه‌های مستحکم و زایایی را در باب چگونگی عملکرد زبان به دست می‌دهد و از آنجا که ترجمه فعالیتی زبانی محسوب می‌شود، منطقی است که تصور کنیم زبان‌شناسی می‌تواند در باب ترجمه، حرف‌هایی برای گفتن داشته باشد. یکی از فنون ارائه شده برای ترجمه، رویکرد روسی شویتسر و رتسکر است. این رویکرد ...  بیشتر

بازشناسی مؤلفه‌های دگردیسی در ترجمۀ ابن عربشاه از مرزبان‌نامه با تکیه بر الگوی وینه و داربلنه

سولماز غفاری؛ سید مهدی مسبوق؛ صدیقه زودرنج

دوره 11، شماره 24 ، فروردین 1400، ، صفحه 9-37

https://doi.org/10.22054/rctall.2021.59673.1548

چکیده
  ترجمه، بازسازی و بازآفرینی یک متن در زبانی دیگر است که مستلزم تسلط کامل مترجم به عناصر و دلالت­های درون و برون زبانی متن مبدأ و نیز دلالت­ها و نشانه­های متنی و غیرمتنی زبان مقصد است و به معادل­یابی و انتقال واحد­ها و صورت‌های زبانی محدود نمی­شود. ارتباط تنگاتنگ میان زبان فارسی و عربی باعث دادوستدهای پرشماری بین این دو زبان ...  بیشتر

واکاوی گرایش‌های ریخت‌شکنانه در ترجمۀ عربی محمد نورالدین از رباعیات خیام با تکیه بر دیدگاه آنتوان برمن

رضا شیروانی دنیانی؛ رسول بلاوی؛ سید ناصر جابری اردکانی

دوره 11، شماره 24 ، فروردین 1400، ، صفحه 39-66

https://doi.org/10.22054/rctall.2021.59203.1543

چکیده
  رباعیات خیام دربرگیرنده پرسش‌های اساسی دربارۀ انسان و هستی است که توجه مخاطبان را به خود جلب کرده و باعث شده تا به زبان‌های بسیاری ترجمه شود. محمد نورالدین از مترجمانی است که رباعیات خیام را به زبان عربی ترجمه کرده است. وی گاهی متأثر از باورها و اندیشه‌های موجود در جامعۀ خود در انتقال مفاهیم رباعیات به عربی به تغییرات ریخت‌شکنانه ...  بیشتر

بازتاب جلوۀ مؤلفه‌های زبان عامیانه در ترجمه (مطالعۀ موردی: مجموعه‌داستان «الحب فوق هضبة الهرم»)

فاطمه محمدنسب؛ فرشته افضلی

دوره 11، شماره 24 ، فروردین 1400، ، صفحه 92-67

https://doi.org/10.22054/rctall.2021.57741.1527

چکیده
  در ترجمه میان زبان و فرهنگ، نقاط مشترک بسیاری وجود دارد، اما تفاوت‌های فرهنگی، گاهی مترجم را وادار به تغییر در متن اصلی می‌کند. کاربرد زبان عامیانه به شکل شکستن واژه‌ها، تخفیف و تکرار، ابدال، قلب، افزایش و کاهش واج‌واژه، واژگان محاوره‌ای، دعا، سوگند، نفرین و... خود را نمایان می‌کند. در پژوهش حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی سازمان ...  بیشتر

واکاوی چندمعنایی واژگانی و نحوی در ترجمه‌های معاصر قرآن کریم

آسیه ذوعلم؛ علی حاجی خانی

دوره 11، شماره 24 ، فروردین 1400، ، صفحه 93-120

https://doi.org/10.22054/rctall.2021.58376.1532

چکیده
  چندمعنایی به‌معنای ارادة همزمان چند معنا از لفظ واحد، یکی از مبانی زبان‌شناختی مورد اختلاف در قرآن است که به دو نوع واژگانی و نحوی تقسیم می‌شود. با فرض پذیرش این مبنا، به‌دلیل نقش ترجمه در ابلاغ پیام قرآن، چگونگی اعمال آن در ترجمه اهمیت می‌یابد. این پژوهش درصدد است با روش توصیفی- تحلیلی، علاوه بر یافتن شیوة درست اعمال چندمعنایی ...  بیشتر

ترجمه در زبان و ادبیات عربی
ناهنجاری‌های دستوری- معنایی از دیدگاه لارنس ونوتی در رابطه با دو ترجمۀ مهدی سرحدی و موسی اسوار از رمان عیسی إبن الإنسان

علی صیادانی؛ سامان رحیم خانی؛ سمیه آقامحمدی اهل ایمان

دوره 11، شماره 24 ، فروردین 1400، ، صفحه 299-327

https://doi.org/10.22054/rctall.2021.62307.1574

چکیده
  یکی از الگوهای ارائه شده جهت تحقق ترجمه‌ای شفاف و برجسته به ویژه در حوزۀ مطالعات ترجمه، الگوی لارنس ونوتی (1995) است. وی ابتدا با طرح مؤلفه‌هایی تحت عنوان آشنایی‌زدایی و غرابت‌زدایی به چگونگی انتقال پیام در چارچوبی شفاف و واضح خاصه در شرایطی استثنائی می‌پردازد، سپس با در نظر گرفتن روابط فرهنگی- تاریخی و ساختاری میان دو زبان، اقدام ...  بیشتر

رویکرد پنهان سیاست و ‌ایدئولوژی در برگردان واژگان رسانه‌ای

رضا علی قاسمی نسب؛ صادق عسکری

دوره 10، شماره 23 ، مهر 1399، ، صفحه 61-89

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.52382.1478

چکیده
  واژگان در رسانه‌ها، هدفمند و برای­ القای­ مفاهیمی­خاص، انتخاب ­می‌شوند، نگاهی گذرا به ­چگونگی -انتخاب­ واژگان­ در رسانه‌ها­ نشان­ می‌دهد ­معنای­ مورد­نظر ­رسانه‌ها­ در ورای واژگان­ پنهان ­می­شود- انتخاب هدفمند­ واژگان­، شامل ­فعالیت­های ­ترجمه‌ای­ رسانه‌ها هم می‌شود. در ‌این پژوهش، ...  بیشتر

ترجمۀ عناصر بافت برون‌زبانی در جلد اول «الکتاب» سیبویه

رضا ناظمیان؛ زهره قربانی مادوانی

دوره 10، شماره 23 ، مهر 1399، ، صفحه 185-207

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.47877.1425

چکیده
  زبان‌شناسان معاصر برای دریافت معنا و دلالت واژه، دو دیدگاه کاملاً متفاوت دارند؛ برخی معتقدند معنا، تنها در ارتباط با دیگر واژه­ها و در جهان زبان به دست می­آید و برخی نقطه مقابل این دیدگاه قرار دارند و بر این باورند که علاوه بر جهان زبان باید جهان خارج از زبان را نیز مورد بررسی و تحلیل قرار داد تا معنای دقیق جمله حاصل شود. بنابراین، ...  بیشتر

نقد و بررسی ترجمۀ «فاطمه جعفری» از رمان اعترافات «ربیع جابر» براساس نظریۀ گرایش‌های ریخت شکنانۀ «آنتوان برمن»

رجاء ابوعلی؛ بهزاد اسبقی گیگلو

دوره 10، شماره 22 ، فروردین 1399، ، صفحه 9-34

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.48205.1433

چکیده
  ترجمة متن ادبی، سخت‌ترین نوع ترجمه است و با چالش‌های ویژه‌ای روبه‌رو است که باعث دشواری بیش از پیش ترجمه می‌شود. این نوع از ترجمه، نیازمند بحث‌های نظری است تا راهکارهایی برای ترجمة بهتر وتوفیق بیشتر مترجمان ارائه دهد. «آنتوان برمن» مترجم، نظریه‌پرداز، فیلسوف و تاریخ نگار علم ترجمه است که تحت تأثیر فلسفه، نگاهی نو به مطالعات ...  بیشتر

نقد ترجمة عناصر فرهنگی کتاب «تَذَکَّرِی» با تکیه بر مثل‌ها و کنایه‌ها

زهره گرجی؛ انسیه خزعلی؛ دلال عبّاس

دوره 10، شماره 22 ، فروردین 1399، ، صفحه 35-72

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.51644.1467

چکیده
  در جریان ترجمة داستان، ضرب‌المثل‎ها و کنایه‎ها از عناصر فرهنگی مهم و کلیدی هستند که مفاهیم و پیام‎های متن اصلی را به خواننده انتقال می‎دهند.مشکل عمدة مترجم در این مسیر، روش برخورد صحیح با این عناصر است. در این چالش، معادل‎ها یکی از عوامل مهمی هستند که کمک شایانی به مترجم می‎کنند. معادل خوب باید نه تنها معنا، بلکه روح، حس ...  بیشتر

نگاهی انتقادی به ترجمة «رویکردهای شعر معاصر عرب» براساس رویکردِ مقابله‌ای

ناصر زارع

دوره 10، شماره 22 ، فروردین 1399، ، صفحه 233-260

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.49676.1447

چکیده
  احسان عبّاس (1920-2003م)، ادیب و ناقد و مصحّح و مترجم و مورّخ فلسطینی از نادره‌کارانِ این روزگار بود. از او آثار گوناگون و ارزشمندی از ترجمه و تصحیحِ متون تا نقد ادبی برجای مانده است. از آثارِ نقدی وی کتاب اتّجاهات الشعر العربی المعاصر را می‌توان برشمرد. این کتاب از چاپِ نخست آن در سال 1977م تاکنون از منابع معتبر در قلمرو نقد شعر معاصر عربی ...  بیشتر

مقایسة دو ترجمۀ فارسی نصرالله منشی و محمد بخاری از کلیله‌ودمنۀ عربی ابن‌مُقَفَّع با تکیه بر نظریۀ ترجمۀ یوجین نایدا (موردکاوی: باب زاهد و راسو)

غلامرضا کریمی فرد؛ حمیدرضا پیرمرادیان؛ علی بابائی دم طسوج

دوره 10، شماره 22 ، فروردین 1399، ، صفحه 327-354

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.46170.1417

چکیده
  کتاب کلیله‌ودمنه را برزویۀ طبیب به پهلوی و دو سده بعد ابن­مُقَفَّع به عربی برگرداند. بعدها در سدۀ ششم هجری به‌دلیل از بین‌ رفتن اصل پهلوی، همین ترجمۀ عربی اساس کار ترجمۀ مترجمانی چون نصرالله منشی و محمد بن عبدالله بخاری قرار گرفت. این مقاله درصدد است که با تکیه بر شیوۀ وصفی- تحلیلی و براساس نظریۀ یوجین نایدا در زمینۀ ترجمه، شباهت‌ها ...  بیشتر

نقد ترجمۀ ساخت اطلاعی نشان‌دار در نمایشنامه شهرزاد توفیق الحکیم

فاطمه اکبری زاده؛ فریده حق بین؛ فاطمه رضایی

دوره 9، شماره 21 ، دی 1398، ، صفحه 153-174

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.44162.1403

چکیده
  با توجه به دستاوردهای علم زبان‌شناسی نقش­گرا، درک پیام متن برای مخاطب، صرف دانش زبانی و آشنایی با معانی واژگان و عبارات و نیز دستور صوری جملات امکان­پذیر نیست؛ بلکه باید دانست صورت­های مختلف زبانی متناسب با نقش ارتباطی خود در موقعیت­های متفاوت، ساختارهای متفاوتی به عنوان ساخت اطلاعی می­گیرند که دلالت ارتباطی معنایی دارند. ...  بیشتر

بررسی ترجمۀ ماجده عنانی از «نون و القلم» جلال آل‌احمد براساس نظریه تعادل اصطلاحی بیکر

زهره قربانی مادوانی

دوره 9، شماره 21 ، دی 1398، ، صفحه 203-228

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.44166.1397

چکیده
  یکی از مشکلاتی که هر مترجم در برگردان از یک زبان به زبان دیگر با آن روبه‌رو است، اصطلاحات و عبارات ثابت یک زبان است؛ چراکه بخشی از فرهنگ یک زبان را تشکیل می­دهند. داستان «نون و القلم» جلال آل‌احمد از معدود داستان­هایی است که سرشار از اصطلاحات و ضرب‌المثل است. این داستان از سوی ماجده محمدعلی عنانی، مدرس دانشکده ادبیات، دانشگاه ...  بیشتر

ارزیابی شیوه‌های ترجمۀ عبارت‌های طنزآمیز سریال «مدیر عام» و دوبله فارسی آن بر اساس راهبردهای گاتلیب

مریم حاجی زاده؛ احمدرضا صاعدی؛ منصوره زرکوب؛ محمود افروز

دوره 9، شماره 21 ، دی 1398، ، صفحه 259-278

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.45992.1416

چکیده
  طنز در شمار یکی از مقوله‌های جذاب زبان قرار دارد که به شکل نامحسوسی به مسائل فرهنگی، سیاسی و اجتماعی می‌پردازد و به دلیل در امان ماندن از انتقادات و فیلترهای موجود در جامعه و نیز جهت برقراری رابطه‌ای نزدیک با مخاطبان از آن استفاده می‌شود. در این میان با ورود ابزارهای ارتباطی تازه، جنبه­های نوینی به مباحث ترجمۀ طنز افزوده شده است ...  بیشتر

بررسی نسبیت زبانی در ترجمۀ رمان «الشحّاذ» اثر نجیب محفوظ در دو موضوع اوقات شبانه روز و جنسیت

علی سعیداوی؛ سید هیمن مهدى

دوره 9، شماره 21 ، دی 1398، ، صفحه 307-326

https://doi.org/10.22054/rctall.2020.43886.1404

چکیده
  تفاوت­های فرهنگی بین جوامع مختلف و نگرش‌های گوناگون نسبت به دنیای پیرامون، نه تنها موجب تفاوت در آداب و رسوم و عادات می‌شود، بلکه در واژگان و ساختار دستوری زبان نیز تأثیرگذار است. این موضوع در زبانشناسی نوین تحت عنوان نسبیت زبانی مطرح و از آن به‌عنوان نظریه ساپیر- وورف تعبیر می‌شود. ترجمه یکی از مباحثی است که می‌توان آن را در چارچوب ...  بیشتر

معادل‌یابی مقوله‌های فولکلور ایرانی: بررسی موردی ترجمة عربی نون والقلم جلال آل احمد

مرضیه ربیعی؛ عبدالعلی آل بویه لنگرودی؛ احمد پاشازانوس

دوره 9، شماره 20 ، شهریور 1398، ، صفحه 58-31

https://doi.org/10.22054/rctall.2019.35084.1337

چکیده
  عناصر فرهنگی به منزلة شناسنامة یک ملت است و می‌تواند در صورت انتقال صحیح بر غنای فرهنگی مقصد نیز بیفزاید. لذا مترجم باید ضمن بهرمندی از دانش‌های زبانی، بر فرهنگ زبان مبدأ و مقصد تسلط کافی داشته باشد. پژوهش حاضر در نظر دارد معادل‌یابی عناصر فرهنگی رمان نون والقلم جلال آل احمد را بر اساس تقسیم‌بندی مقوله‌های فرهنگی صادق هدایت در ترجمة ...  بیشتر

نقدی بر انتخاب‌های واژگانی محمد دشتی در ترجمة نهج‌البلاغه از منظر سطح معنایی ـ لغوی گارسس

محمد رحیمی خویگانی؛ عسگر علی کرمی؛ حمید باقری دهبارز

دوره 8، شماره 19 ، دی 1397، ، صفحه 32-9

https://doi.org/10.22054/rctall.2019.35305.1340

چکیده
  این پژوهش در نظر دارد تا انتخاب‌های واژگانی ترجمة محمد دشتی از نهج‌البلاغه امام علی(ع) را بر اساس سطح معنایی ـ لغوی الگوی ارزیابی ترجمة گارسس بررسی و نقد نماید. برای این منظور، ابتدا سطح معنایی لغوی گارسس در حیطة ارزیابی ترجمه توضیح داده می‌شود و آنگاه با کمک نمونه‌گیری تصادفی، نمونه‌های قابل کاربست این نظریه به عنوان داده‌های ...  بیشتر